• Đặc Đen Đắng

Thách thức “sinh tồn” cho ngành cà phê Việt Nam

Đợt dịch thứ tư bùng phát khởi điểm từ cuối tháng 5 năm 2021 có quy mô ảnh hưởng được xem là nặng nề nhất với đời sống xã hội - kinh tế của Việt Nam cho đến thời điểm hiện tại, một sự bất an trầm lặng len lỏi bầu không khí yên lặng của phố phường: Ai cũng đều đang tự hỏi mùa đông này khi nào mới kết thúc?


Hệ quả của đại dịch cho đến nay dự đoán vẫn sẽ còn những góc khuất khó lường: Các doanh nghiệp đối diện với rủi ro duy trì, tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt, trong khi cung và cầu giảm mạnh.


Song song với những trăn trở lo âu, chúng ta vẫn phải tìm cách duy trì, tìm biện pháp “sinh tồn” và sử dụng cơ hội này để cải tiến làm bàn đạp - đặc biệt khi ngành cà phê là một trong những ngành kinh tế đem lại thu nhập chính yếu cho các hộ gia đình, doanh nghiệp, tạo công ăn việc làm của hàng trăm nghìn người tại Việt Nam.


NỘI DUNG

Tình hình hiện tại của các doanh nghiệp ra sao?

Khó khăn không phải là vấn đề, vấn đề là bạn sẽ đối diện với khó khăn đó như thế nào!

Những góc nhìn khác của câu chuyện



Tình hình hiện tại của các doanh nghiệp như thế nào?


Cửa hàng cà phê vốn là kênh tiêu thụ cà phê chính cũng là bộ phận đang phải chịu tổn thất lớn do giãn cách xã hội. Anh Đạt Phan - chủ thương hiệu Okkio Caffe, Sài Gòn chia sẻ: “Tình hình dịch đang đưa ra những thách thức mới cho các cửa hàng về vấn đề:


  • Đảm bảo an toàn sức khỏe tinh thần lẫn đời sống của đội ngũ

  • Xoay chuyển dòng tiền, cắt giảm chi phí trong tình cảnh doanh thu bị hạn chế nhưng vẫn phải đáp ứng một số chi phí cố định như tiền thuê mặt bằng, các khoản thuế và các biến phí như chi phí phòng ngừa dịch bệnh, công cụ hỗ trợ trong chu trình đổi mới

  • Hàng hóa, nguyên vật liệu nhập khẩu bị phụ thuộc và hàng tồn không sử dụng bị tiêu huỷ, gây tổn thất

  • Các hạn chế kênh giao tiếp khi giãn cách, thiếu hụt nhân lực cho khâu giao nhận sản xuất gây ảnh hưởng đến tiến độ, hiệu suất công việc và tinh thần chung của mọi người.”


Câu chuyện chắc chắn là không phải của riêng ai với một quốc gia có hơn hàng nghìn cửa hàng cà phê, chưa tính các ki-ốt nhỏ lẻ, quán tư nhân tại Việt Nam (theo statista) ; riêng mô hình cửa hàng không gian đang là xu hướng thịnh hành gần đây thì những hạn chế do dịch bệnh gây ra còn để lại ảnh hưởng kéo dài do khả năng giảm lưu lượng khách được phép phục vụ.


Về phía các nhà rang, tuy không bị ảnh hưởng trực tiếp do tập trung vào dòng sản phẩm cà phê hạt - một trong những mặt hàng có doanh số tăng mạnh khi người dùng chuyển sang pha chế tại nhà, vẫn chịu ảnh hưởng gián tiếp do nhu cầu từ các kênh dịch vụ bị tạm ngưng. Nguy cơ lượng tồn hàng tăng cao dẫn đến thúc đẩy mạnh các dòng sản phẩm tiện lợi khác.


Tuy nhiên đối với một số nhà rang nhỏ, khả năng đứt gãy cung ứng là vấn đề đáng lo ngại hơn. Dưới áp lực của các ca nhiễm bệnh ngày càng tăng cao, chỉ thị 16 của thành phố được áp dụng kèm với thiết lập trụ kiểm soát khiến cho tình hình vận chuyển gặp nhiều khó khăn.


“Bên mình đặt bao cà phê từ các nông trại ở Đắk Mil, Cầu Đất, Lạc Dương thì một tuần sau mới nhận được. Ngoài ra đơn hàng ở Lâm Hà thì đến nay vẫn chưa nhận được thông tin gì” - anh Ron, Production Manager tại Lacàph chia sẻ. “Dù cà phê vẫn được liệt kê trong danh sách mặt hàng thiết yếu do nhà nước quy định, một số trạm vẫn từ chối và buộc tài xế quay đầu. Vậy thì nhà nước kiểm soát thiết yếu như thế nào và các nhà cung cấp thiết yếu phải đảm bảo những điều kiện gì để được thông qua? Có những trường hợp là thực phẩm như thịt bò vẫn gặp cản trở. Tình hình thực thế quá khắc nghiệt.”

Trường học đào tạo cà phê cũng gánh chịu nhiều ảnh hưởng nặng nề theo anh Hoàng Ân- thợ rang của HQJ Coffee - chia sẻ, vì gần như các hoạt động mang tính thực hành. Một số điều kiện cơ sở vật chất không cho phép triển khai trực tuyến – hoặc sẽ rất tốn kém, dẫn đến chi phí đội lên nhiều lần.


Thời gian này các trường học gần như chỉ có thể tổ chức những sự kiện hay lớp học trực tuyến nhỏ về các chủ đề cơ bản nhất để duy trì tương tác với học viên cũng như cộng đồng .


Nhưng gần như trong mọi ngành nghề, phần đầu chuỗi cung ứng là bộ phận chịu nhiều thiệt hại nhất - đó là người nông dân với mưu sinh gắn liền cây cà phê. Trước tình trạng tất cả kênh tiêu thụ nội địa đều gần như đóng cửa, xuất nhập khẩu khó khăn, cà phê bị ứ đọng dẫn đến nguy cơ mùa vụ cũ (past crop) - vì là một sản phẩm hương vị, thời gian lưu trữ sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng.


“Chi phí canh tác, sản xuất và vận chuyển tăng cao sẽ là một bài toán khó đe dọa đời sống của người nông dân cũng như duy trì chuỗi cung ứng.” - theo Anh Dũng, chủ nông hộ Radar Farm.

Khó khăn không phải là vấn đề, vấn đề là bạn sẽ đối diện với khó khăn đó như thế nào!


Trong khi một số kênh tiêu thụ phải tạm ngừng, thì một số lĩnh vực khác như các sản phẩm cà phê bán lẻ, cà phê tiện lợi, máy móc thiết bị pha chế cho gia đình lại có nhiều cơ hội thúc đẩy doanh số. Theo như Trần Hân, đại diện Bosgaurus Coffee Roasters: “Trong bối cảnh dịch bệnh số lượng khách có máy xay ở nhà càng lúc càng nhiều (dựa trên thống kê nội bộ về yêu cầu Nguyên Hạt/Xay Sẵn của 2021).


Nhìn chung, có vẻ như độ “sành”, độ “mê” và độ “an phận” tăng cao. Mọi người quan tâm nhiều tới cà phê, còn về giá cả hay về độ “tươi mới” thì tư tưởng thoải mái hơn rất nhiều. Khách hàng cũng chủ động và sẵn sàng mua nhiều RTDs ( ready-to-drink) tích trữ.


Miễn là tiện nghi, chất lượng cà phê và giá ổn, bảo đảm dịch vụ chăm sóc vì khách có vẻ quen với nền tảng số hơn nên không còn kiên nhẫn đợi chờ, càng nhanh nhẹn thì chốt đơn càng dễ.”

Ngoài ra, đây có thể được xem là cơ hội để các doanh nghiệp thúc đẩy số hóa - một xu hướng phát triển tất yếu trong thị trường lâu dài. Theo báo Khoa học và Công nghệ về tác động của Covid-19 đến thương mại -


“Hội thảo dẫn báo cáo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (iDEA, Bộ Công Thương), cho thấy năm 2020 có tới 53% người dân Việt Nam tham gia mua sắm trực tuyến. Thị trường thương mại điện tử Việt Nam cũng tăng trưởng 18%, tương đương 11,8 tỷ USD.”

Khi các doanh nghiệp cập bến thị trường thương mại điện tử thì ngoài vấn đề về giá cả và đảm bảo chất lượng sản phẩm trong quá trình vận chuyển, dịch vụ khách hàng trở thành một yếu tố cạnh tranh- làm sao để đảm bảo tương tác tốt và tạo cho khách hàng cảm giác quen thuộc như khi dùng tại cửa hàng trước đây?


Nếu bạn có thể “lướt” theo con sóng đại dịch để duy trì và bảo đảm tốt dịch vụ thì bạn có một cơ hội tuyệt vời để tạo nên tên tuổi của nhãn hàng trong thời điểm khó khăn hiện tại.


Về phương hướng giải quyết, anh Ron cho biết đội ngũ cố gắng gửi chuyển phát nhanh với các mặt hàng khô như gói cà phê hạt/ bột để đảm bảo khách nhận được trong vòng 2 đến 3 ngày. Tuy nhiên đối với mặt hàng là thành phẩm như cà phê ủ lạnh có nguy cơ rủi ro cao trong quá trình vận chuyển, doanh nghiệp đề xuất khuyến khích khách hàng học cách làm tại nhà và cung cấp dịch vụ hướng dẫn trực tuyến. Hiện tại anh đang hướng dẫn một số khách hàng cách pha thủ công, pha phin và ủ lạnh tại nhà. “Đây cũng là cơ hội để các nhà rang tiếp cận và tìm hiểu nhu cầu thị trường tốt hơn” - chị Nhâm, chủ đơn vị sản xuất Cà phê H’Biang nói.


Lacàph - Lacàph - một thương hiệu cà phê Việt Nam chất lượng cao, đã thực hiện chiến lược với “gói chăm sóc” (care package) cho khách hàng của mình. Qua mỗi đơn khách hàng được tặng một bình trà Cascara, 5 túi drip bag và 1 đôi vớ với khẩu hiệu -


“Hãy nhớ rằng, chúng tôi không chỉ cung cấp cafein khi bạn cần, mà còn quan tâm bạn bằng nhiều cách khác nhau.”

Những góc nhìn khác của câu chuyện


Trước tình cảnh “bình thường mới”, ngành cà phê sẽ chuyển biến như thế nào? Chúng ta cần phải chuẩn bị tâm lý cho vấn đề gì? Bao nhiêu nông hộ, doanh nghiệp, cá nhân sẽ trụ được trong cuộc chiến trường kỳ này trước nguy cơ dịch chuyển nguồn lực sang các ngành nghề khác, ảnh hưởng đến sản xuất nói chung và chuỗi cung ứng nói riêng?


Quá trình sàng lọc này có phải tín hiệu tích cực hơn cho các doanh nghiệp với tiềm lực phát triển bền vững không?


Cuộc sống xã hội liệu sẽ mất bao lâu để trở lại như cũ để chúng ta có thể trân trọng những giây phút trong bầu không khí sôi động trẻ trung và thơm nồng mùi cà phê tại các cửa hàng quen thuộc?


Mặc dù chưa có một cơ sở nào để khẳng định thời điểm đại dịch có thể chấm dứt triệt để cùng vô vàn bất định, ngành cà phê vẫn còn nhiều lợi thế để giữ vững tinh thần lạc quan ở cương vị là một quốc gia vừa sản xuất vừa có bề dày văn hóa cà phê, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào khả năng phục hồi mạnh mẽ sau cơn mưa này.


Lịch sử nhân loại đã chứng kiến vô vàn biến động, và từ đó chúng ta vẫn tìm cách sống sót vượt qua và trở nên mạnh mẽ hơn; dịch bệnh đặt ra nhiều thử thách cho tất cả tất cả đơn vị, nhưng đồng thời cũng là bài kiểm tra cho khả năng sinh tồn và ứng biến của doanh nghiệp.


Thời gian dài “ngủ yên” cũng chính là lúc các nông hộ, đơn vị sản xuất, doanh nghiệp sử dụng để nâng cấp chất lượng sản phẩm và dịch vụ, tập trung vào kế hoạch cải tiến, thúc đẩy tiêu dùng cà phê nội địa, hứa hẹn một sự bùng nổ khi trời quang mây tạnh.




62 views