• Đặc Đen Đắng

Liệu chúng ta có thể giải quyết các vấn đề xã hội với cà phê không?

Trong phần đầu tiên của loạt bài gồm hai phần, Peter Cornish, Giám đốc Dự án Cộng đồng tại Lacàph và tác giả của Đặc Đen Đắng- Cuốn sách Cà phê Việt Nam, đã khám phá mối quan hệ giữa phát triển bền vững, đổi mới và thực tiễn kinh doanh, và cách chúng được sử dụng để giải quyết một số vấn đề xã hội và môi trường mà ngành cà phê Việt Nam đang phải đối mặt.



Nội dung

Giới thiệu tổng quát

Định nghĩa về đổi mới xã hội, phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, doanh nghiệp và khởi sự doanh nghiệp xã hội

Phát triển bền vững trong ngành cà phê Việt Nam


Giới thiệu tổng quát


Trong suốt vài thập niên qua tại Việt Nam, tôi vô cùng may mắn được tham gia cùng một số tổ chức có chung mục tiêu mang lại những thay đổi tích cực cho xã hội và môi trường.


Những tổ chức này bao gồm các tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận, các dự án xã hội có lợi nhuận và các nhóm tình nguyện, tất cả đều khác nhau trong cách tiếp cận để tạo ra tác động tích cực. Từ kinh nghiệm này, tôi nhận ra rằng trong khi các tổ chức lớn và được dồi dào tiềm lực có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể, thì các sáng kiến ​​nhỏ và cơ bản cũng vậy.


Tôi cũng nhận ra giá trị to lớn của việc áp dụng các phương thức kinh doanh để giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường, không chỉ là cung cấp nguồn tài trợ bền vững mà còn tạo được hiệu quả lâu dài. Người tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ, ngày càng ưu tiên các doanh nghiệp có thông điệp ủng hộ xã hội.


Điều này mang lại cơ hội thị trường rộng lớn và khuyến khích nhiều doanh nghiệp không chỉ chú trọng vào 'lợi nhuận' truyền thống, mà mở rộng thêm thành tố về 'con người' (xã hội) và 'hành tinh' (môi trường).


Trong những năm gần đây, các khái niệm như đổi mới xã hội, phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) và doanh nghiệp xã hội (SE) đã liên tục xoay quanh ngành cà phê toàn cầu.

Dù có hình thức khác nhau, mục đích chung của các khái niệm này là cung cấp các giải pháp lâu dài cho các vấn đề xã hội và môi trường mà ngành cà phê phải đối mặt. Điều này đặc biệt phù hợp đối với ngành vì các vùng trồng cà phê chiếm đa số ở các nước đang phát triển, nơi mà nhu cầu cơ bản thường không được đáp ứng.


Những vấn đề đang được giải quyết bởi các khái niệm này thuộc một hoặc nhiều trong số 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên hợp quốc.

Ở phần lớn các vùng trồng cà phê, các mục tiêu này có thể bao gồm cải thiện điều kiện làm việc và xóa đói giảm nghèo, đối phó với biến đổi khí hậu, phát triển cộng đồng, bình đẳng giới và tạo cơ hội tiếp cận giáo dục - đào tạo.


Các thị trường quốc tế của cà phê Việt Nam, đặc biệt là châu Âu, Mỹ, Nga và Úc, ngày càng trở nên khắt khe hơn về ‘tính trách nhiệm’ trong canh tác. Việt Nam đã có nhiều chương trình tiếp cận vấn đề khác nhau để giải quyết, chủ yếu tập trung vào cải thiện phúc lợi cho nông dân và đảm bảo đạo đức sản xuất cà phê trong chuỗi giá trị và cung ứng.


Trong khi nhiều người đã quen thuộc với ít nhất một trong số chương trình này, vẫn còn tồn tại cảm giác mơ hồ về những khái niệm kinh doanh đổi mới xã hội này thực sự là gì và có mối quan hệ tương quan như thế nào.


Loạt bài viết này giới thiệu ngắn gọn về phát triển bền vững, đổi mới và thực tiễn kinh doanh có thể kết nối và được sử dụng như thế nào để giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường mà ngành cà phê Việt Nam đang phải đối mặt.


Định nghĩa về đổi mới xã hội, phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, doanh nghiệp và khởi sự doanh nghiệp xã hội


Đổi mới xã hội là tìm kiếm những cách thức giải quyết mới cho các vấn đề xã hội, cải tiến những giải pháp hiện có, hơn mức yêu cầu pháp lý căn bản. Quá trình này thường mang tính chiến lược, hình thành mối quan hệ và tính liên kết của nhiều yếu tố khác nhau với các bên hữu quan, đồng thời thừa nhận lợi ích của quan hệ đối tác và cộng tác. Đổi mới xã hội đóng một vai trò quan trọng trong việc đạt các mục tiêu bền vững.


Đổi mới xã hội khám phá những cách thức mới để giải quyết các vấn đề xã hội và cải thiện những vấn đề đã tồn tại
Đổi mới xã hội có xu hướng mang tính chiến lược, liên kết và quan hệ đối tác, hợp tác ủng hộ

Phát triển bền vững đảm bảo đáp ứng nhu cầu phát triển của cộng đồng hiện nay mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của cộng đồng trong tương lai. Tùy thuộc vào bối cảnh, khái niệm này thường liên quan đến các dự án giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội trong khi tối đa hóa hiệu ứng tích cực cho cộng đồng và đảm bảo duy trì kinh tế.


Phát triển bền vững có ba trụ cột chính - xã hội, môi trường và kinh tế
Phát triển bền vững ưu tiên đáp ứng nhu cầu của cộng đồng ngày nay mà không ảnh hưởng đến nhu cầu của thế hệ tương lai
Phát triển bền vững tham gia vào giảm thiểu tác động tiêu cực và tối đa hóa hiệu ứng tích cực

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp doanh nghiệp xã hội là những mô hình kinh doanh thường được sử dụng để thực hiện và đạt các mục tiêu đổi mới xã hội. Những cải tiến được thực hiện như thế nào còn tùy thuộc vào từng mô hình, nhưng chung quy là song hành các mục tiêu kinh doanh với các mục tiêu xã hội và môi trường.


CSR & doanh nghiệp xã hội là các mô hình kinh doanh được sử dụng để thực hiện và đạt kết quả bền vững
CSR & doanh nghiệp xã hội gắn các mục tiêu kinh doanh với các mục tiêu xã hội và môi trường
CSR & doanh nghiệp xã hội mở rộng mô hình duy lợi nhuận truyền thống với yếu tố con người và hành tinh (mô hình tam giác bền vững)

Khởi sự doanh nghiệp xã hội là tư duy thúc đẩy thay đổi bằng cách xác định các vấn đề xã hội và môi trường, áp dụng dự án đổi mới và thực tiễn kinh doanh để giải quyết. Doanh nhân xã hội định hướng tạo ra tác động tích cực song song với tạo ra lợi nhuận, hướng tới các giải pháp hiệu quả kinh tế lâu dài cho các vấn đề xã hội chứ không phải là một liều thuốc đa dụng chữa bách bệnh ngắn hạn.


Khởi sự doanh nghiệp xã hội là tư duy thúc đẩy thay đổi xã hội thông qua áp dụng thực tiễn
Doanh nhân xã hội đo lường thành công của họ qua tác động xã hội cũng như lợi nhuận

Phát triển bền vững trong ngành cà phê Việt Nam


Ngành cà phê Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức về phát triển bền vững, đặc biệt là trong cộng đồng nông dân trồng cà phê. Mặc dù một số thách thức trong số này là của riêng Việt Nam, nhưng hầu hết các vùng trồng cà phê trên thế giới đều đối mặt với những vấn đề tương tự, bao gồm:

  • Biến đổi khí hậu và điều kiện thời tiết khắc nghiệt

  • Nghèo đói và điều kiện làm việc kém

  • Cơ sở hạ tầng hạn chế và khả năng tiếp cận y tế, giáo dục

  • Bất bình đẳng giới và lao động trẻ em

Trong khi nhiều thách thức về phát triển bền vững, đặc biệt đối với ngành cà phê Việt Nam, là môi trường chẳng hạn như xói mòn đất, bảo tồn nguồn nước và lượng thải khí nhà kính, một số thách thức khác ảnh hưởng đến cộng đồng trồng cà phê như điều kiện làm việc, cơ sở hạ tầng kém và bất bình đẳng giới. Khái niệm phát triển bền vững là một khuôn khổ gồm ba trụ cột có thể được sử dụng để phân loại những thách thức, nhu cầu phát triển của cộng đồng và xác định các giải pháp phù hợp.


Ba trụ cột là - Xã hội (con người), Kinh tế (lợi nhuận) và Môi trường (hành tinh)


Xã hội - hỗ trợ các cộng đồng bị ảnh hưởng bởi doanh nghiệp (con người)
Kinh tế - đảm bảo hoạt động kinh doanh có lãi (lợi nhuận)
Môi trường - giảm thiểu tác động lên Môi trường (hành tinh)

Giải quyết những thách thức này đòi hỏi phải thay đổi cấu trúc chuỗi giá trị cà phê, thông thường bắt đầu từ những mắt xích đầu tiên gồm nông dân và cộng đồng trồng cà phê ở Việt Nam. Để mang lại sự thay đổi này, chúng ta cần quay lại và xem xét sự liên kết của các chuỗi giá trị khác nhau, sau đó tìm cách cải tiến mang lại kết quả tích cực cho các bên hữu quan. Quá trình này đòi hỏi sự đổi mới thông qua cải tiến các giải pháp hiện có hoặc giới thiệu các giải pháp mới.


Phương án giải quyết của Cà phê Global Platform đưa ra gần đây là phát triển Mã Cà phê Cơ bản đã chỉnh sửa để cung cấp hướng dẫn tham khảo cho phát triển bền vững trong sản xuất cà phê xanh, và các tổ chức như Chương trình 4C, Alliance Rainforest UZT đã giới thiệu các chương trình chứng nhận bền vững dành riêng cho ngành cà phê.


Các chương trình này cho nông dân trồng cà phê Việt Nam một con đường hướng tới tiêu chuẩn bền vững được quốc tế công nhận nhằm hạn chế biến đổi khí hậu, cải thiện phúc lợi cộng đồng và tác động của đại dịch đang diễn ra toàn cầu.


Nông dân tham gia các chương trình chứng nhận này được hỗ trợ đào tạo và tiếp cận các công nghệ và nguồn lực giúp họ hoạt động bền vững. Khi đạt tiêu chuẩn, nông dân sẽ được trao chứng nhận chứng minh họ là một phần của chuỗi cung ứng cà phê bền vững, uy tín và công bằng.


Chứng nhận mang lại giá trị cho nông dân bằng cách chứng minh rằng cà phê của họ đã được sản xuất với đạo đức và đảm bảo hệ sinh thái, cho phép các sản phẩm mang logo chứng nhận được bán với giá cao.


Điều này giúp duy trì tính khả thi về kinh tế của cả chương trình chứng nhận và sự hỗ trợ cho nông dân, đặc biệt là nâng cao thu nhập mà nông dân có thể kiếm được từ hạt cà phê của họ. Họ cũng giúp nông dân sản xuất cây trồng tốt hơn, từ đó giúp đặt ra các điều khoản tốt hơn trong hợp đồng với bên cung cấp.


Trong bài thứ hai của loạt bài này, chúng ta sẽ xem xét một số cách thức kinh doanh đang được sử dụng trong lĩnh vực cà phê để giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường ở Việt Nam và quốc tế.

52 views