• Đặc Đen Đắng

Ara-Tay đã tự thay đổi câu chuyện với cà phê ra sao?

Sơn La - Khu vực sản xuất Arabica lớn thứ hai ở Việt Nam sau Lâm Đồng, với địa hình núi dốc và độ cao từ 800 đến 1200 mét so với mực nước biển cùng khí hậu gió mùa, mát lạnh quanh năm - được biết đến là một vùng nhiên liệu đầy tiềm năng với lịch sử trồng cà phê hơn 100 năm.


Ở xã Chiềng Chung, huyện Mai Sơn, những người phụ nữ Thái với sinh kế gắn liền với cây cà phê luôn phải đối mặt với đời sống bấp bênh và hoàn toàn phụ thuộc vào các thương lái.



Dần dà, nhu cầu cải thiện thu nhập đã tạo động lực để họ cùng thành lập Hợp Tác Xã (HTX) Ara-Tay. Đặc Đen Đắng đã có vinh hạnh được trò chuyện với chị Bình, một trong những thành viên trụ cột của hợp tác xã để hiểu thêm về hành trình này.


Bạn đọc có thể sẽ quan tâm đến bài THA1 - Ánh sáng nơi cuối đường hầm ở dãy Langbiang.


[Photo credit Giang Phạm]


Nội dung

HTX Ara-Tay - Cà phê Chè mang niềm hy vọng của phụ nữ dân tộc Thái

Khó khăn những ngày đầu khi sản xuất cà phê chất lượng cao

Cơ hội đến khi dự án TEAL của CARE gõ cửa: từ hỗ trợ chi phí, kỹ thuật, cho đến con đường quảng bá thương hiệu

 

HTX Ara-Tay - Cà phê Chè mang niềm hy vọng của phụ nữ dân tộc thiểu số ở Sơn La


Mặc dù trồng trọt cà phê trải dài qua bao thế hệ của người dân nơi đây, ở nhiều vùng - như xã Chiềng Chung, canh tác cà phê vẫn chưa được hoạch định theo hệ thống bài bản. Chị Bình kể:


“Bà con ở đây đã trồng cây cà phê gần 50 năm nhưng chủ yếu là trồng tự phát, thuần tự nhiên. Mọi người chưa từng tự trải nghiệm thành phẩm của mình nên chủ yếu là hái cà phê xô (cà phê thô chỉ mới tách vỏ) bán cho các thương lái. Những lúc bị mất mùa hay bị ép giá, cuộc sống của mọi người cũng bấp bênh theo.”

Đối mặt với tình trạng ngày càng khó khăn, người dân nơi đây đã buộc phải tìm cách thay đổi. Chị Bình kể về động lực chuyển hướng đến từ chuyến tham quan học tập mô hình tại Lâm Đồng của chị Mòn và Thân.


Chứng kiến nhu cầu hiện tại của thị trường, chị Mòn - giám đốc hiện tại của Ara-Tay, đã khởi nguồn ý tưởng sản xuất cà phê chất lượng cao, đem lại hiệu quả kinh tế lâu dài.



Hợp tác xã (HTX) Ara-Tay được thành lập vào tháng 3 năm 2020, với mục tiêu tận dụng những lợi thế sẵn có ở thổ nhưỡng Sơn La để sản xuất cà phê Đặc Sản Việt Nam.


Cái tên Ara-Tay là sự kết hợp giữa Arabica (cà phê chè) và Tay trong tiếng Thái là người Thái cũng có thể hiểu là cà phê chè được trồng bởi bàn tay người Thái.


Cà phê là sinh kế của người dân nên định hướng này không chỉ là phép giải cho bài toán tài chính mà còn mang ý nghĩa tiếp nối và phát triển sự nghiệp truyền thống bộ tộc.

“Bà con tham gia HTX là các hộ dân đang sản xuất cà phê trên chính mảnh đất nương rẫy của mình. Nhờ vậy, một chuỗi liên kết thống nhất và đảm bảo chất lượng từ khâu chăm sóc vườn đến chế biến và ra thành phẩm được hình thành. Hiện tại, mô hình Ara-Tay cũng là đơn vị HTX đi đầu trong huyện và tiêu biểu của tỉnh”, chị Bình cho biết.

Khó khăn những ngày đầu khi sản xuất cà phê chất lượng cao


Nhờ lợi thế là một mô hình tiên phong do nữ giới thành lập với 85% thành viên tham gia là nữ, HTX nhận được rất nhiều sự quan tâm và chỉ đạo của chính quyền địa phương.


Đây là cơ hội để phát triển và là nguồn động lực cho những mô hình tương tự hình thành trong tương lai, “khả năng độc lập tài chính giúp chị em có được sự tin tưởng và ủng hộ trong gia đình cũng như xã hội” - chị Bình chia sẻ.


Thử thách khi lực lượng chính tham gia sản xuất là người phụ nữ


Do đặc thù của một tổ chức sản xuất đa phần là phụ nữ, công tác kinh doanh cũng đặt ra nhiều khó khăn cho mọi người. “Hầu hết các thành viên của HTX đều đã lập gia đình.


Ngoài công việc, họ còn là người vợ người mẹ nên quỹ thời gian cho công việc hay cá nhân cũng gặp nhiều hạn chế, khó có thể linh hoạt để tiếp cận thị trường”, chị Bình nói. “Do điều kiện thể lực nên mọi người cũng gặp trở ngại với một số công việc nặng nhọc như vận chuyển cà phê, gửi hàng hóa v.v.”


[Photo credit Giang Phạm]


Lực lượng nữ giới tham gia vào ngành cà phê ngày càng đông đảo hơn, không chỉ là khâu sản xuất mà còn là thu mua, rang xay - những công việc đòi hỏi cao về sức bền thể lực cũng như tinh thần.


“Việc này không còn là xa lạ mà đang dần trở thành xu hướng. Họ có thể gặp nhiều thách thức nhưng đây cũng là điều kiện để họ khẳng định khả năng của mình trong xã hội”, chị Bình nói.

Áp lực từ vốn đầu tư sản xuất và thiếu kiến thức chuyên môn - kỹ thuật sơ chế


Một trong những việc khó khăn nhất trong sản xuất cà phê tại Việt Nam hiện nay có thể nói là việc đáp ứng tiêu chuẩn quả chín 100%.


“Trước giờ người dân chỉ có thói quen hái xô chứ chưa biết chọn quả sao cho đúng. Tỷ lệ quả xanh trộn lẫn rất cao, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cuối cùng” - chị Bình cho biết.

HTX đã phải tập huấn các hộ dân cách hái chọn và hướng dẫn thời điểm thu hoạch, phổ cập phương pháp chăm sóc cây cà phê để đạt hiệu quả tốt với chi phí tối ưu và đồng thời thu mua mức giá cao hơn 3,000 đồng 1 kg so với thị trường. Để đảm bảo chất lượng quy trình và sản lượng, Ara-Tay còn phải trang bị thêm máy móc hiện đại chuyên dụng và mở rộng diện tích nhà màng.


Chi phí đầu tư cho cơ sở hạ tầng cùng giá thu mua đầu vào đặt ra một áp lực lớn về vốn cho HTX Ara-Tay.


Ban đầu vì chưa có kiến thức cũng như kinh nghiệm nên Ara-Tay phải tìm sự hỗ trợ từ nhiều bên khác nhau. Nhờ sự hướng dẫn nhiệt tình của các chuyên gia mà mọi người được phổ cập kiến thức, kỹ thuật và ngày một cải thiện chất lượng sản phẩm tốt hơn.


Tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm


Hiện nay trên thị trường đã có nhiều thương hiệu cà phê nổi tiếng với thâm niên hoạt động lâu năm, đồng thời khái niệm cà phê chất lượng cao cũng vẫn còn mới lạ nên Ara-Tay cũng gặp nhiều khó khăn khi tìm kiếm khách hàng.


Thời gian đầu, Ara-Tay chủ yếu tập trung gửi mẫu sản phẩm đến các nhà rang xay hay chuỗi cà phê để tìm hiểu thị trường và thu thập thông tin đánh giá chất lượng nguyên liệu.



Cơ hội đến khi dự án TEAL của CARE gõ cửa: từ hỗ trợ chi phí, kỹ thuật, cho đến con đường quảng bá thương hiệu


Trong thời gian này, CARE - một tổ chức phi lợi nhuận của Úc, khởi động dự án hỗ trợ kinh tế cho phụ nữ ở vùng sản xuất nông nghiệp - TEAL. Và may mắn đã mỉm cười với những người phụ nữ dân tộc Thái chịu thương chịu khó này.


TEAL là một trong số rất nhiều dự án của tổ chức CARE, với mục tiêu “Nâng quyền kinh tế cho phụ nữ thông qua cải tiến nông sản” ở Sơn La và Điện Biên, tập trung vào lĩnh vực cà phê.


“Thông qua Trung tâm khuyến nông, phòng nông nghiệp huyện và uỷ ban cấp tỉnh thành phố, HTX được biết đến chương trình hỗ trợ của CARE” - chị Bình vui vẻ nói.
“Dự án rất phù hợp với vùng nguyên liệu của HTX. Khi biết được, mọi người khá hào hứng và tràn đầy hy vọng.”

CARE đã hỗ trợ toàn bộ dây chuyền sản xuất cà phê cho Ara-Tay thông qua cung cấp máy móc phục vụ cho sơ chế: rửa, ủ, xát, máy rang, máy móc đóng gói thành phẩm; giúp xây dựng nhà màng phơi cà phê; hỗ trợ tìm kiếm nguồn khách hàng.


CARE còn giúp HTX Ara-Tay tìm kiếm các chuyên gia đầu ngành để đồng hành cùng người dân trong quy trình sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật rang xay và đánh giá chất lượng sản phẩm.



Nhờ sự hỗ trợ của dự án, mọi người có cơ hội làm chủ nguồn nguyên liệu chất lượng cao, tự tay tạo ra thành phẩm, tăng thu nhập và mang lại hiệu quả kinh tế cho gia đình.


Bước ngoặt tiếp theo mở ra sau khi Ara-Tay xuất sắc đạt hạng 7 trong cuộc thi cà phê Đặc Sản Việt Nam Amazing Cup vào lần đầu tiên tham gia. Thành công này đã mở ra cho HTX Ara-Tay cơ hội tiếp cận với các khách hàng tiềm năng, củng cố vị thế của mình trong chuỗi cung cầu cà phê Việt Nam.


“Khi tham gia vào cuộc thi cà phê và đạt danh hiệu, có rất nhiều đơn vị đã biết đến Ara-Tay. Đây là cơ hội để Ara Tay kết nối thị trường, xây dựng kế hoạch phát triển và giao lưu học hỏi các mô hình trước”, chị Bình hào hứng nói.

Kết

Hiện tại, HTX Ara-Tay đã có 14 thành viên tham gia sản xuất và hơn 130 hộ vệ tinh chuyên cung cấp quả tươi (chín chọn 100%) với trên tổng diện tích vùng nguyên liệu thu mua là 500ha.


HTX Ara- Tay định hướng phát triển sản xuất bền vững, thân thiện với môi trường và chế biến cà phê chất lượng cao với hai dòng sản phẩm chính là Honey và natural Arabica.


HTX đã thành công khi nhận được rất nhiều phản hồi tích cực từ thị trường trong và ngoài nước, mở ra một tương lai đáng mong đợi cho cà phê Việt Nam.


Phía trước vẫn còn rất nhiều thử thách cũng như cơ hội cho HTX Ara-Tay, nhưng chúng ta đều có thể tin vào giá trị mà họ đang xây dựng cho ngành, đồng thời trở thành niềm cảm hứng cho những người phụ nữ trong cũng đang tìm kiếm con đường độc lập cho chính mình.


Đọc thêm

Ara-Tay: Cà phê arabica “tử tế đến từng hạt” của người Thái - Sơn La

166 views